گزارش واگذاری سهام شرکت‌های دولتی در سال 87 نشان می دهد که در این سال با وجود وقوع بحران جهانی چهار شرکت دولتی توانست به جرگه خصوصی سازی پیوسته و وارد بورس شود ولی در سال 88 علی رغم اینکه بحران کمتر رنگ خود را نشان داد و قیمت‌های جهانی افزایش یافت ولی تنها پنج شرکت جدید دولتی مجوز ورود به بورس را پیدا کرد یعنی تنها یک شرکت بیشر از سال گذشته!

با مشاهده آمار واگذاری سهام شرکت‌های دولتی در سال های اخیر، این گفته کارشناسان که معتقدند روند خصوصی سازی در کشور کند است، پررنگ می‌شود زیرا علی رغم زمان بر بودن روند واگذاری شرکت‌ها و اصلاح ساختار آنها نوعی مقاومت در واگذاری شرکت‌ها از سوی مدیران دیده می شود؛ نکته‌ای که خود مسیولان نیز بعضا به آن اشاره می‌کنند.

برنامه سازمان خصوصی سازی در سال 87 نشان می‌دهد که از 30 شرکت اصل چهل و چهاری که قرار بود در این سال از طریق بورس واگذار شود به دلیل وقوع بحران در نیمه دوم سال به واگذاری چهار شرکت محدود شد و تنها شرکت‌های کشتیرانی، پالایشگاه نفت اصفهان، شرکت مخابرات ایران و بانک ملت توانستند به تالار شیشه ای راه یابند و سهامشان را به عموم عرضه کنند.

ولی در سال جاری که بحران تا حدودی بهبود یافته و قیمت‌های جهانی افزایش یافت، تنها پنج شرکت توانستند مجوز ورود به بورس را دریافت کنند به این ترتیب بانک تجارت، بانک صادرات، حفاری شمال، بیمه البرز و بیمه آسیا در سال 88 توانستند به پروسه خصوصی سازی بپیوندند.

در ابتدای سال از 405 شرکت گروه یک، واگذاری 357 شرکت در این گروه به تصویب رسید و مقرر شد که این شرکت‌ها که عمدتا در حوزه پتروشیمی، برق، حمل و نقل و شهرک‌های صنعتی بودند تا پایان سال 88 واگذار شوند.

همچنین در این برنامه 252 شرکت جزو شرکت‌های گروه دو و صدر اصل 44 محاسبه شدند که باید تا پایان سال 93 واگذار شوند که از این تعداد مقرر شد 32 شرکت که بیشترین آن در حوزه پالایش نفت، بانک و بیمه بود در سال جاری واگذار شود یعنی 32 شرکت مهم و صدر اصل 44 در برنامه واگذاری امسال قرار گرفتند.

* برنامه امسال چه بود، چقدر محقق شد؟

طبق جدول گروه 2، 32 شرکت از شرکت‌های ملی گاز، پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران، وزارت اقتصاد، ملی نفت ایران، سازمان گسترش و نوسازی، ملی صنایع پتروشیمی، ساتکاب، ‌مخابرات، وزارت راه باید تا پایان سال 88 از طریق بورس واگذار شوند.

به این ترتیب شرکت پالایش گاز بیدبلند 1 و گاز استان همدان از مجموعه شرکت‌های ملی گاز ایران و 9 شرکت از مجموع شرکت‌های پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی شامل پالایشگاه‌ بندر عباس، پالایشگاه نفت لاوان، پالایشگاه نفت تهران، پالایشگاه نفت شیراز، پالایشگاه نفت کرمانشاه، پالاشگاه نفت آبادان، پالایشگاه نفت شازند اراک، پالایشگاه نفت تبریز، پالایشگاه نفت اصفهان از شرکت‌های مشمول واگذاری در سال 88 شدند که هیچ یک از این شرکتها موفق به واگذاری نشدند.

شرکت‌های ذوب آهن اصفهان و احداث صنعت دو شرکت زیر مجموعه سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران نیز در لیست واگذاری در سال 88 قرار گرفتند ولی در سال جاری شرکت ذوب‌آهن به علت اصلاح نکردن ساختار مورد نظر قبل از واگذاری شامل تعیین تکلیف صندوق بازنشستگی کارکنان خود از فهرست شرکت‌های درجریان پذیرش حذف شد و زمان واگذاری آن در ابهام قرار گرفت!

همچنین طبق این جدول مقرر شد از شرکت‌های زیرمجموعه وزارت امور اقتصادی و دارایی هشت شرکت شامل بیمه البرز، بیمه آسیا، پست بانک، بیمه دانا، بانک صادرات، بانک تجارت، بانک ملت و بانک رفاه تا پایان سال واگذار شوند که از این تعداد بانک تجارت،بانک صادرات، بیمه البرز وبیمه آسیا واگذار شد.

شرکت بهینه سازی مصرف سوخت، مهندسی و توسعه نفت، خدمات عمومی و بهداشتی صنعتی و خدمات درمانی صنعت نفت، پایانه‌های صادرات و مواد نفتی، بازرگانی نفت ایران نیکو و شرکت ملی صادرات گاز ایران از شش شرکت زیر مجموعه ملی نفت ایران نیز جزو 32 شرکتی بود که قرار بود تا پایان سال از حالت دولتی خارج و به بخش خصوصی واگذار شود.

موسسه مطالعات و بهره‌وری منابع انسانی از زیر مجموعه سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، شرکت ملی صنایع پتروشیمی سازمان منطقه ویژه اقتصادی پارس، شرکت‌ مهندسین مشاور مهاب قدس از زیر مجموعه ساتکاپ و باقی مانده شرکت مخابرات ایران و هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران از دیگر شرکت‌هایی بودند که قرار بود تا پایان سال واگذار شوند که از این میان تنها بلوک 50 درصد به اضافه یک سهمی شرکت مخابرات توانست واگذار شود و واگذاری هواپیمایی هما به دلیل زیان ده بودن همچنان مسکوت مانده است.

گفتنی است شرکت‌های زیرمجموعه پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، شرکت‌های زیر مجموعه وزارت امور اقتصادی، ذوب آهن و ملی صنایع پتروشیمی جزو لیست واگذاری در سال 87 بودند و قرار بود این شرکت‌ها طبق برنامه زمانبندی در سال گذشته واگذار شوند که به دلیل اطلاعات ناکافی، عدم آماده‌سازی مناسبت و نیز وقوع بحران و شرایط نامساعد بازار سرمایه نتوانستند به بورس راه پیدا کنند که امسال نیز همانند سال گذشته توفیقی برای ورود به بورس به دست نیاوردند.

* نگاهی به واگذاری شرکت‌های اصل 44 در سال 88

به گزارش ایسنا اولین واگذاری سهام شرکتهای دولتی درسال 88 به نام بانک تجارت ثبت شد وبیش از 5.5 درصد از سهم معادل 625 میلیون و 623 هزار سهم از سهام دومین بانک دولتی در 28 اردیبهشت به قیمت هر سهم 120 تومان عرضه و 1.2 میلیارد دلار به ارزش بازار سرمایه اضافه شد.

کمتر از یک ماه بعد سومین بانک دولتی قدم به تالار شیشه ای گذاشت و در روز 19 خرداد تعداد یک میلیارد و هشت میلیون و180 هزار سهم معادل شش درصد از سهام بانک صادرات ایران با قیمت 1001 ریال عرضه شد و بدین ترتیب سومین بانک دولتی پس از بانک تجارت رسما وارد پروسه خصوصی‌سازی شد.

عرضه بعدی در تیر ماه رقم خورد و شش درصد از شرکت حفاری شمال به قیمت1400 ریال عرضه شد و به این ترتیب اولین شرکت بالادستی وزارت نفت رسما وارد بورس شد.

پس از عرضه حفاری شمال بزرگترین معامله تاریخ بورس و در عین حال جنجالی ترین معامله در پنج مهر ماه کلید خورد و طی آن ادامه سهام مخابرات که در 19 مرداد سال 87 عرضه شده بود به فروش رفت. در جریان این معامله رقابت برای خریداری سهام مخابرات با قیمت 337 تومان و 9 ریال آغاز شد تا اینکه در نهایت این سهام بلوکی به قیمت 340 تومان و 9 ریال از سوی کنسرسیوم اعتماد مبین خریداری شد.

در ساعات اولیه آغاز این معامله اعلام شد که کنسرسیوم پیشگامان کویر یزد که مدارک لازم را قبل از شروع معامله ارایه کرده بود اعلام انصراف کرده است ولی معاون سازمان خصوصی سازی رسما اعلام کرد که شرکت پیشگامان کویر یزد هم انصراف داد و هم به دلیل عدم اهلیت امنیتی رد صلاحیت شد! که این مورد واکنش‌های زیادی را در بین کارشناسان و نمایندگان مجلس مبنی بر عدم رقابتی بودن معامله و واگذاری مخابرات به نهاد شبه دولتی برانگیخت ولی در نهایت در روز 18 آبان ماه با پرداخت هزار و 564 میلیارد تومان توسط کنسرسیوم توسعه اعتماد مبین به شرکت سپرده گذاری مرکزی معامله بلوکی شرکت مخابرات قطعی شد.

پس از این معامله بیمه البرز وارد بورس شد و با ورود خود یک صنعت جدید به صنایع حاضر در بورس افزوده شد و به این ترتیب در 15 مهر ماه 26 میلیون سهم معادل 10 درصد از سهام بیمه البرز با قیمت 620 تومان عرضه و نخستین بیمه دولتی پس از عرضه سهام بانک‌ها وارد پروسه خصوصی‌سازی شد.

موضوع قابل توجه در عرضه سهام بیمه البرز عرضه 10 درصدی سهم در روز اول بود زیرا تاکنون رسم بر این بود که در روز اول پنج درصد سهام شرکت عرضه شود و این اولین باری بود که 10 درصد شرکت دولتی در بورس عرضه می‌شود.

و سرانجام پرونده واگذاری سهام شرکتهای دولتی با عرضه 10 درصدی دومین بیمه دولتی در روز دوم دی ماه بسته شد و 455 میلیون سهم از سهام بیمه آسیا با قیمت 148 تومان و6 تومان پس از عرضه سهام بیمه البرز وارد پروسه خصوصی‌سازی شد و سایر شرکتهایی که در لیست واگذاری بودند توفیق نداشتند که در تالار شیشه ای حضور پیدا کنند.

به این ترتیب سال 88 نیز با واگذاری پنج بنگاه بزرگ دولتی به پایان رسید و به دلیل محقق نشدن اهداف خصوصی سازی در این سال واگذاری شرکتهای گروه یک تا پایان سال 89 تمدید شد و برای سال آینده حدود 430 شرکت در گروه یک و 40 شرکت در گروه دو جدول واگذاری ها جای گرفت که باید در سال 89 واگذار شود که واگذاری 470 شرکت در سال 89 همانند سال های گذشته بعید به نظر می رسد زیرا با فرض محال واگذاری یک شرکت در یک روز و بدون در نظر گرفتن پروسه آماده سازی،قیمت گذاری و واگذاری، 470 روز زمان نیاز است که این تعداد شرکت واگذار شود که یا باید تعداد روز های سال افزایش یابد یا تعداد شرکت‌ها طوری در نظر گرفته شود که متناسب با پروسه آماده سازی و واگذاری باشد.